ازدواج موقت (صیغه)

نویسنده: پرنیان وحدت |

انتشار: 20 / 01 / 1405

آنچه در این مقاله می‌خوانید

ازدواج موقت (صیغه) چیست؟ آشنایی با شرایط، احکام و اهداف این نوع نکاح شرعی و قانونی. راهنمای کامل صیغه.

ازدواج موقت یا «صیغه» از نهادهای شناخته شده در فقه اسلامی و نظام حقوقی ایران است که به دلیل ویژگی های خاص خود، همواره محل پرسش و ابهام بوده است. شناخت صحیح ماهیت، شرایط و آثار حقوقی این نوع ازدواج، به افراد کمک می کند تا با آگاهی و اطمینان بیشتری درباره آن تصمیم گیری کنند و از بروز مشکلات حقوقی بعدی جلوگیری شود.

تعریف حقوقی ازدواج موقت (صیغه)

ازدواج موقت که در متون فقهی با عنوان «متعه» و در قانون مدنی با نام «عقد منقطع» شناخته می شود، نوعی ازدواج است که مدت آن از پیش تعیین می شود و با پایان یافتن این مدت، عقد به صورت خودکار منحل می گردد.

در ازدواج موقت، برخلاف ازدواج دائم، نیازی به طلاق رسمی برای پایان رابطه وجود ندارد و انحلال عقد صرفاً با اتمام مدت تحقق می یابد. تعیین مدت و مهریه، دو رکن اساسی این نوع ازدواج محسوب می شوند.

جایگاه ازدواج موقت در قانون مدنی ایران

در نظام حقوقی ایران، ازدواج موقت به رسمیت شناخته شده است. مطابق ماده ۱۰۷۵ قانون مدنی جمهوری اسلامی ایران، نکاح منقطع به عنوان یکی از اقسام عقد نکاح معتبر شناخته می شود و از حمایت قانونی برخوردار است.

موانع قانونی ازدواج موقت

موانع ازدواج موقت، مشابه موانع ازدواج دائم است و شامل موارد زیر می شود:

ارکان و شرایط صحت عقد ازدواج موقت

برای آن که ازدواج موقت (صیغه) از نظر شرعی و قانونی معتبر باشد، رعایت شرایط زیر ضروری است:

۱ - رضایت طرفین و قرائت صحیح صیغه

رضایت کامل زن و مرد شرط اساسی صحت عقد است. صیغه ازدواج موقت می تواند به صورت شفاهی و مستقیم توسط طرفین جاری شود و الزام قانونی برای ثبت رسمی آن وجود ندارد. با این حال، صیغه باید به روشنی شامل مدت عقد و مهریه باشد.

۲ - عقل، بلوغ و اختیار

طرفین باید بالغ، عاقل و مختار باشند. انعقاد عقد تحت اجبار یا فقدان اهلیت، موجب بطلان ازدواج موقت خواهد شد.

۳ - عدم وجود عقد هم زمان

در زمان انعقاد ازدواج موقت، زن نباید در عقد دائم یا موقت شخص دیگری باشد. وجود رابطه زوجیت هم زمان، مانع صحت عقد جدید است.

۴ - اجازه ولی قهری برای دختر باکره

در صورتی که زن باکره، بالغ و عاقل باشد، اخذ اجازه پدر یا جد پدری برای ازدواج موقت الزامی است. این شرط درباره زنانی که سابقه ازدواج داشته اند، اعمال نمی شود.

۵ - رعایت مدت عده

اگر زن پیش تر در عقد دائم یا صیغه بوده است، باید مدت عده به طور کامل سپری شده باشد تا امکان انعقاد ازدواج موقت جدید فراهم شود.  

شرایط ازدواج موقت (صیغه)

ازدواج موقت یا صیغه نوعی عقد نکاح با مدت معین است که با انقضای زمان، بدون نیاز به طلاق، منحل می شود. به دلیل آثار مالی و حقوقی خاص این عقد، ناآگاهی از شرایط آن می تواند موجب تضییع حقوق یکی از طرفین، به ویژه زن، شود.

ماهیت حقوقی ازدواج موقت در قانون مدنی

ازدواج موقت عقدی است که مدت و مهریه در آن رکن اساسی محسوب می شود. عدم تعیین هر یک از این دو، موجب بطلان عقد خواهد بود. پایان عقد با انقضای مدت یا بذل مدت از سوی شوهر تحقق می یابد.

مهریه در ازدواج موقت

در نظام حقوقی ایران، مهریه در عقد موقت الزامی و تعیین آن شرط صحت عقد است. مواد ۱۰۹۵ تا ۱۰۹۸ قانون مدنی به طور خاص به مهریه در نکاح منقطع پرداخته اند.

در عقد موقت، تعیین مهریه اهمیت ویژه ای دارد که در مطلب مهریه در ازدواج موقت به طور کامل بررسی شده است.

مالکیت مهریه

به محض جاری شدن صیغه ازدواج موقت، زن مالک مهریه می شود و حق مطالبه آن را دارد؛ این حق، مستقل از تداوم یا کیفیت رابطه زناشویی است.

مواردی که بر مهریه اثر نمی گذارند

موارد زیر موجب سقوط یا زوال حق مهریه زن در صیغه نمی شوند:

امتناع شوهر از نزدیکی

چنانچه شوهر در طول مدت عقد موقت از نزدیکی خودداری کند، مطابق قانون، نصف مهریه به زن تعلق می گیرد.

مطالبه مهریه از دادگاه

در صورت خودداری شوهر از پرداخت مهر، زن می تواند با اثبات وقوع عقد موقت، دادخواست مطالبه مهریه مطرح کند.

در مواردی که صیغه ثبت رسمی نشده و سند کتبی وجود ندارد، شهادت شهود و سایر قرائن قانونی نقش تعیین کننده خواهند داشت.

برای آشنایی با قواعد عمومی مهریه، مطلب آشنایی حقوقی با مهریه در قانون ایران را مطالعه کنید.

نفقه در ازدواج موقت

برخلاف نکاح دائم، در ازدواج موقت اصل بر عدم تعلق نفقه است.

شرایط تعلق نفقه

ارث در ازدواج موقت

مطابق ماده ۹۴۰ قانون مدنی، ارث بردن زن و شوهر منوط به دائم بودن نکاح است.

نتیجه حقوقی

عده در ازدواج موقت

عده در صیغه برای تنظیم وضعیت حقوقی زن پس از پایان عقد پیش بینی شده است.

عده پس از انقضای مدت یا بذل مدت

ازدواج موقت با دختر باکره

در ازدواج موقت، همانند نکاح دائم:

انحلال ازدواج موقت (صیغه)

ازدواج موقت یا صیغه به دلیل ماهیت مدت دار خود، سازوکار متفاوتی نسبت به ازدواج دائم برای پایان رابطه دارد. بسیاری از اختلافات حقوقی ناشی از این تصور نادرست است که صیغه نیز نیازمند طلاق است؛ در حالی که قانون مدنی مسیرهای مشخص و ساده تری را برای انحلال نکاح منقطع پیش بینی کرده است.

عدم کاربرد طلاق در ازدواج موقت

بر اساس ماده ۱۱۳۹ قانون مدنی، مفاهیم «طلاق» و «جدایی» مختص ازدواج دائم هستند و در ازدواج موقت کاربرد حقوقی ندارند.

طلاق یا طلاق توافقی تنها سازوکار قانونی پایان نکاح دائم است و در صیغه، به دلیل وجود مدت معین، اصولاً موضوعیت ندارد.

شیوه های قانونی انحلال صیغه در قانون مدنی

مطابق ماده ۱۱۲۰ قانون مدنی، نکاح به سه طریق منحل می شود:

بنابراین، در صیغه تنها فسخ نکاح، بذل مدت و انقضای مدت موجب انحلال عقد می شوند.

بیشتر بخوانید: آشنایی با طلاق در حقوق ایران

انقضای مدت در ازدواج موقت

اصلی ترین و ساده ترین شیوه انحلال ازدواج موقت، پایان یافتن مدت مقرر در عقد است.

با انقضای مدت:

فسخ ازدواج موقت

فسخ نکاح در صیغه، همانند ازدواج دائم، در موارد خاص و محدود امکان پذیر است.

مبنای فسخ صیغه

مطابق مواد ۱۱۲۲ تا ۱۱۲۶ قانون مدنی، وجود برخی عیوب در هر یک از زوجین می تواند موجب حق فسخ شود، از جمله:

آگاهی قبلی از عیب

چنانچه عیب مورد نظر پیش از عقد وجود داشته و طرف مقابل از آن مطلع بوده باشد، حق فسخ ایجاد نمی شود.

تفاوت حق فسخ زن و مرد در ازدواج موقت

در نظام حقوقی فعلی:

فسخ صیغه به دلیل تخلف از شروط ضمن عقد

در صورتی که ضمن عقد ازدواج موقت، شروط مشخصی توافق شده باشد:

این شروط می تواند ناظر به وضعیت شخصی، مالی یا تعهدات خاص طرفین باشد.

فرزند حاصل از ازدواج موقت (صیغه)

فرزند متولد از ازدواج موقت یا صیغه، از منظر قانون مدنی ایران، دارای جایگاه حقوقی مشخص و حمایت شده است. با این حال، بهره مندی عملی از حقوقی مانند شناسنامه، ارث و حضانت، منوط به اثبات نسب و مشروعیت قانونی است؛ موضوعی که آگاهی از آن، برای والدین و به ویژه مادر، اهمیت اساسی دارد.

مشروعیت فرزند حاصل از ازدواج موقت و معیارهای اثبات نسب

فرزند ناشی از صیغه موقت، در صورتی که وقوع عقد شرعی و قانونی اثبات شود، مشروع محسوب شده و نسب او به پدر و مادر برقرار است.

برای اثبات این مشروعیت، زن باید وجود ازدواج موقت را از طریق ادله معتبر اثبات کند، از جمله:

در صورت فقدان این مدارک، روند اثبات نسب ممکن است با پیچیدگی های حقوقی همراه شود.

اهمیت ثبت ازدواج موقت در حفظ حقوق فرزند

اگرچه ثبت ازدواج موقت در همه موارد الزامی نیست، اما در صورت بارداری زن، ثبت رسمی صیغه نقش کلیدی در حمایت از حقوق فرزند دارد.

ثبت عقد:

حقوق قانونی فرزند متولد از صیغه

پس از اثبات مشروعیت، فرزند حاصل از ازدواج موقت از تمامی حقوق قانونی فرزندان ازدواج دائم برخوردار است و هیچ تفاوتی میان آن ها وجود ندارد.

۱ - صدور شناسنامه

مرد موظف است برای فرزند خود شناسنامه دریافت کند. در صورت امتناع یا عدم حضور پدر، زن می تواند با اثبات نسب، شخصاً برای اخذ شناسنامه اقدام نماید.

۲ - حقوق ارث

فرزند صیغه، حق کامل ارث از پدر و مادر دارد و این حق از نظر قانونی غیرقابل انکار است.

۳ - تأمین نیازهای قانونی

پدر مکلف است هزینه های قانونی مربوط به فرزند، از جمله نفقه و سایر نیازهای ضروری را تأمین کند. 

حضانت فرزند حاصل از ازدواج موقت (صیغه)

حضانت فرزند متولد از ازدواج موقت تابع قواعد عمومی حضانت در قانون مدنی است و تفاوتی با فرزند ازدواج دائم ندارد.

در صورت بروز اختلاف:

ارائه مدارکی مانند صیغه نامه یا اسناد ثبت ازدواج موقت، فرآیند رسیدگی را تسهیل کرده و جایگاه قانونی فرزند را تثبیت می کند.

ثبت ازدواج موقت (صیغه)

ازدواج موقت یا صیغه اگرچه در ذات خود عقدی مدت دار و ساده است، اما از منظر حقوقی، ثبت آن در برخی شرایط ضروری و تعیین کننده محسوب می شود. هدف قانونگذار از الزام به ثبت صیغه در موارد خاص، حفظ حقوق زن، حمایت از فرزند و جلوگیری از اختلافات اثباتی در آینده است.

ثبت ازدواج موقت در قانون ایران

در قانون مدنی، ثبت ازدواج موقت به طور کلی الزامی نیست؛ با این حال، قانون در شرایط مشخص، ثبت صیغه را الزام آور دانسته و عدم رعایت آن می تواند تبعات قانونی داشته باشد.

موارد الزامی بودن ثبت ازدواج موقت

بر اساس قوانین و مقررات جاری، ثبت ازدواج موقت در موارد زیر الزامی است:

۱ - بارداری زوجه در دوران صیغه

در صورتی که زن در مدت ازدواج موقت باردار شود:

۲ - توافق طرفین بر ثبت صیغه

چنانچه زن و مرد:

ثبت صیغه برای طرفین الزام قانونی پیدا می کند.

۳ - شرط ثبت ضمن عقد ازدواج موقت

اگر در زمان انعقاد صیغه:

عدم ثبت، تخلف از شرط محسوب شده و برای طرف متخلف مسئولیت حقوقی ایجاد می کند. 

اثبات صیغه موقت در دادگاه

ازدواج موقت (صیغه) اگرچه الزام همیشگی به ثبت رسمی ندارد، اما در صورت بروز اختلاف، مطالبه مهریه، اثبات نسب فرزند یا انکار یکی از طرفین، اثبات وقوع و صحت عقد در دادگاه به موضوعی تعیین کننده تبدیل می شود. آشنایی با شرایط قانونی اثبات صیغه، از بروز مشکلات حقوقی و اطاله دادرسی جلوگیری می کند.

شرایط قانونی اثبات ازدواج موقت (صیغه)

برای پذیرش دعوای اثبات صیغه موقت، احراز شرایط زیر ضروری است:

۱ - احراز وقوع عقد ازدواج موقت

۲ - اثبات ارکان اساسی عقد

۳ - اثبات رضایت و اهلیت طرفین

۴ - نبود موانع شرعی و قانونی

ادله اثبات صیغه موقت در دادگاه

برای اثبات ازدواج موقت، دادگاه بر اساس اوضاع پرونده به ادله زیر توجه می کند:

۱ - شهادت شهود

شهادت افرادی که از وقوع صیغه مطلع بوده یا هنگام خواندن عقد حضور داشته اند، می تواند دلیل مؤثر باشد.

۲ - اسناد و مدارک کتبی

۳ - اقرار یکی از طرفین

اقرار زن یا مرد به وقوع صیغه در دادگاه، از قوی ترین دلایل اثبات ازدواج موقت محسوب می شود.

۴ - طرح دعوای اثبات صیغه

در صورت انکار یا اختلاف، می توان با تقدیم دادخواست، از دادگاه خانواده تقاضای رسیدگی و صدور حکم اثبات یا نفی صیغه را مطرح کرد. 

دادگاه صالح برای رسیدگی به دعاوی ازدواج موقت

رسیدگی به دعاوی مرتبط با صیغه و ازدواج موقت در صلاحیت:

سوالات متداول درباره ازدواج موقت(FAQ)

۱. ازدواج موقت (صیغه) چه تفاوتی با ازدواج دائم دارد؟

ازدواج موقت که در فقه اسلامی با عنوان "صیغه" یا "متعه" شناخته می شود، عقدی است که طرفین (زن و مرد) با توافق یکدیگر، برای مدت زمان معین و با تعیین مهریه مشخص، رابطه زوجیت برقرار می کنند. این نوع ازدواج برخلاف ازدواج دائم، محدودیت زمانی دارد و پس از انقضای مدت تعیین شده، عقد خود به خود پایان می یابد، مگر اینکه طرفین مجدداً نسبت به تمدید آن توافق کنند. مهم ترین تفاوت های آن با ازدواج دائم عبارتند از:

محدودیت زمانی: در ازدواج موقت، مدت زمان عقد مشخص است.

عدم وجود عده در صورت عدم نزدیکی: اگر در طول مدت عقد نزدیکی صورت نگرفته باشد، زن پس از انقضای مدت، عده ندارد. در صورت نزدیکی، عده آن سه طهر (سه بار عادت ماهیانه) است.

عدم انتقال نسب (فرزند) در صورت عدم نزدیکی: اگر فرزندی از رابطه در مدت ازدواج موقت حاصل شود، نسب او به پدر ثابت می شود، اما اگر نزدیکی صورت نگرفته باشد، نسب ثابت نمی شود.

عدم الزام به تمکین در خانه شوهر: زن در ازدواج موقت الزام قانونی به تمکین در یک منزل مشترک ندارد.

۲. شرایط قانونی و شرعی برای انعقاد صیغه چیست؟

برای صحت ازدواج موقت، شرایطی لازم است که شامل موارد زیر می باشد:

قصد و رضایت طرفین: زن و مرد باید با اراده آزاد و اختیار کامل قصد ازدواج موقت داشته باشند.

تعیین مدت زمان عقد: مدت زمان ازدواج موقت (مثلاً یک روز، یک ماه، یک سال) باید به صورت صریح و معین مشخص شود.

تعیین مهریه: در عقد موقت، تعیین مهریه شرط صحت عقد است. اگر مهریه تعیین نشود، عقد باطل است.

بلوغ و عقل طرفین: زن و مرد باید به سن بلوغ رسیده و دارای سلامت عقل باشند.

عدم وجود مانع قانونی یا شرعی: مانند وجود رابطه محرمیت نسبی یا سببی بین طرفین، یا اینکه زن در عده ازدواج دیگری باشد.

اجازه ولی (در صورت باکره بودن دختر): در صورتی که دختر باکره باشد، طبق قوانین ایران، اذن ولی قهری (پدر یا جد پدری) برای ازدواج او، حتی موقت، لازم است.

۳. آیا ازدواج موقت در ایران جنبه قانونی دارد و چگونه ثبت می شود؟

بله، ازدواج موقت در ایران از نظر قانونی پذیرفته شده است، اما ثبت آن الزامی نیست. بر اساس قوانین ایران، ثبت ازدواج موقت تنها در صورتی الزامی است که:

موضوع بارداری زن باشد. طرفین در خصوص مهریه یا سایر مسائل اختلافی، توافق بر ثبت داشته باشند. طرفین تقاضای ثبت نمایند.

در صورت عدم وجود این شرایط، ثبت ازدواج موقت الزامی نیست، اما برای اثبات رابطه زوجیت و جلوگیری از مشکلات احتمالی در آینده (به خصوص در صورت بروز اختلاف یا اثبات نسب فرزند)، توصیه می شود که صورت جلسه توافق یا عقدنامه موقت تنظیم و در صورت امکان ثبت شود.

۴. حقوق و تکالیف زن و مرد در ازدواج موقت چیست؟

حقوق و تکالیف در ازدواج موقت نسبت به ازدواج دائم محدودتر است، اما برخی موارد همچنان پابرجاست:

حق مرد: مرد حق دارد در مدت تعیین شده عقد، از تمتع جنسی از زن برخوردار شود.

حق زن: زن حق دارد مهریه تعیین شده را دریافت کند. در صورت نزدیکی، نفقه (هزینه خوراک، پوشاک و مسکن) نیز بر عهده مرد است.

عده: زن پس از پایان مدت عقد و در صورت نزدیکی، باید عده نگه دارد.

اثبات نسب فرزند: فرزند حاصل از رابطه در ازدواج موقت، دارای نسب قانونی با پدر است.

نکته مهم: در ازدواج موقت، وظایفی مانند تمکین زن به اقامت در منزل شوهر، تقسیم اموال در صورت جدایی، و ارث بردن زوجین از یکدیگر (مگر در صورت وجود وصیت و در چارچوب ثلث) وجود ندارد.

۵. پیامدهای حقوقی و اجتماعی ازدواج موقت چیست؟

ازدواج موقت می تواند پیامدهای حقوقی و اجتماعی مختلفی داشته باشد:

پیامدهای حقوقی:

اثبات نسب فرزند: فرزند حاصل از این ازدواج، قانونی تلقی شده و حقوق مربوط به پدر (مانند نفقه، ارث) برای او محفوظ است.

حق مطالبه مهریه: زن حق مطالبه مهریه تعیین شده را دارد.

مسائل مربوط به عده: زن باید عده نگه دارد که این امر از ازدواج مجدد او جلوگیری می کند.

ثبت نشدن رسمی: عدم ثبت قانونی در بسیاری از موارد، اثبات رابطه زوجیت را دشوار می کند.

پیامدهای اجتماعی:

ابهام در وضعیت زن: زن در ازدواج موقت ممکن است از نظر اجتماعی در وضعیت نامشخصی قرار گیرد.

سوءاستفاده: این نوع ازدواج گاهی با سوءاستفاده هایی همراه است که موجب خدشه دار شدن روابط خانوادگی و اجتماعی می شود.

بار روانی: برخی افراد ممکن است به دلیل جنبه موقتی بودن، دچار فشارهای روانی یا احساس عدم امنیت شوند.

وکلای عضو نوبت وکیل می‌توانند خدمات مشاوره حضوری یا تلفنی خود را به صورت اینترنتی ارائه دهند. به این ترتیب، مراجعان برای رزرو وقت وکیل دیگر نیازی به روش‌های سنتی مانند تماس تلفنی یا مراجعه حضوری ندارند. برای دریافت مشاوره حقوقی در زمینه‌های مختلف مانند خانواده، کیفری، ملکی و سایر امور، کافی است به وبسایت یا اپلیکیشن نوبت‌وکیل مراجعه کنید و در زمان دلخواه از میان بهترین وکلای متخصص ایران نوبت رزرو نمایید.

تلفن همراه : 09022525374
تلفن : 02632565110 - 02632533195
ایمیل : info@nobatvakil.ir

آدرس:

البرز ، مرکز رشد و نوآوری دانشگاه خوارزمی ، ساختمان شماره 20 ، طبقه 2

نماد دانش بنیان


    ثبت نام وکلاثبت نام مراجعینورود وکلاورود مراجعین

© 2026 نوبت وکیل - تمام حقوق محفوظ است